Uzun zamandır eve kapanmış, salgın ile mücadele etmeye çalışıyoruz. Bu süreç sadece biz insanları değil, bizimle aynı evi, aynı hayatı paylaşan tüylü dostlarımızı da oldukça derinden etkiledi. Saatlerce dışarıda olmak, sokaklarda gezmek, işe gitmek, alışverişe gitmek, arkadaşlarla olmak uzunca bir süredir yapamadığımız, yapmayı özlediğimiz şeyler haline geldi. Aynı köpeklerimizin sokaklarda saatlerce özgürce koşmayı, parklarda gezmeyi, arkadaşlarıyla oynamayı özlediği gibi…

Evet bu dönem öyle bir dönem ki genci, yaşlısı, kedisi, köpeği, herkes salgının psikolojik etkilerinden mağdur oldu. Peki bu karantina günlerinde köpeklere doğru yaklaşım nasıl olmalı? Uzman Veteriner Hekimi, Veteriner Davranış Uzmanı Gökhan Durukan sizler için önemli soruları cevapladı!

  • Evde sıkılan köpeklere doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Evde sıkılan köpeklerin, sıkılmadan kaynaklı insanlardan daha fazla oyun için kontrolsüz etkileşimleri, evdeki eşyalara zarar verme, kendine zarar verme, havlama vs gibi eşya parçalamadan kompülsif davranışlara karar uzanabilecek bazı davranış bozukluklarına yol açma potansiyeli var.

Aslında bu durum köpeklerde sadece şu an için değil her zaman olası bir davranış bozukluğu nedeni, sadece biz insanlar şu an daha çok onlarla yan yana olduğumuz ve insanlar olarak biz de bu sıkılma duygusunu yaşadığımız için, köpekleri daha iyi anlamaya çalışıyoruz, bu pandeminin olumlu çıkarımlarından biri olarak tanımlanabilir. Evde sıkılmaları önlemek için kedi-köpeklerin zihinsel uyarımını harekete geçircek, zihinleri meşgul edecek ve onları başarılı sonuca götürerek mutlu edecek aktivitelere ihtiyaçları var. Bu durumu onların hayatlarına yerleştirmeliyiz, en temel aktivite, günlük gıda tüketimini beslenme oyuncakları, zeka oyuncakları gibi içerisine gıda konulabilen oyuncaklarla yemesini sağlamak ve buna ek olarak, evin farklı yerlerine gıdalarını saklayarak bulmasını sağlayacağınız daha geniş bir oyun ve bu oyunu sıcak (süper)-soğuk (ıh ıh) gibi yönlendirmelerle, bir zeka oyunu haline getirebilirsiniz.bunu yaparken onun bu aktiviteyle ilgilenmesini cesaretlendirmeli, pekiştirmeliyiz, oyuncağıyla oynadıkça ona güzel kelimeler söylemek en uygun yaklaşım olacaktır. Bunu kesinlikle hayat tarzı olarak yapmanızı öneriyorum, sadece salgın için, tüm hayatınız boyunca uygulamalısınız.

Köpeğimize bunları vermemize rağmen hala bazı sorunlar devam ediyorsa, bir stres bozukluğu ya da kompulsif davranış bozukluğu gibi sıkılma durumundan çok daha ileri düzey bir sorunla karşı karşıya olma ihtimaliniz de olabilir.

  • Sokakta uzun süre vakit geçiren köpeklerin kısa süreli dışarı çıkması köpeği nasıl etkiler?

Maalesef çok yanlış düşünülen, nereden çıktığı belli olmayan bir inanış var, köpekler gün içinde şu kadar süre dolaştırılmalı, bunu yapmazsanız şöyle olur gibi; bu her köpek için farklıdır, bir köpek günde 5 dakika dolaşmakla yetinebilirken başka bir köpek 50 dakika ile yetinebilir. Bunu açıkladıktan sonra, biz köpeklerin günlük yeterli süre fiziksel aktiviye yapmasının kalp damar, kas-iskelet sistemi açısından önemli olduğunu biliyoruz, imkanı olanlar köpeklerini istediği gibi dışarı çıkartabilir, fakat farklı nedenlerle dışarı çıkamayan, uygun ortamı olmayan aileler için, bir önceki soruda belirttiğim gibi, köpeğin hem fiziksel hem de zihinsel uyarımına imkan sağlayan aktiviteleri dışarı çıkma süresinin kısaldığı zamanlarda köpekleriyle aktivite yapmak için iyi bir seçenek olarak kullanmaları gerekir.

Bu aktivitelerden bazıları, kontrollü çekiştirme oyunlarıdır, bunun için çekiştirme oyununun nasıl zihinsel egzersize dönüştürüleceğiyle ilgili bir videom var onu da izlemelerini öneririm. Kısaca bahsetmek gerekirse, oyun oynarken köpeğinin kendini kontrol etmesi için sakin durmasını, oyun komutuyla oyuna başlamasını, bitti komutuyla oyunu bitirmesini öğretmek gerekir. Bu tarz aktiviteler köpeklerde uyarım kontrolünü sağlayarak zihinsel gelişimi arttırır, sahibiyle ilişkisini olumlu yönde düzenler, oyun kazandıkça eğitilebilirlik artrarken, kaybedilen  ve bitirilen oyunlarda da hayal kırıklığıyla başa çıkmayı öğrenir, bu tarz oyunlarda önerim köpeğin insandan daha fazla kazanmasına imkan verilmesi yönünde.

Ev içerisinde saklanan gıda-oyuncak bulma oyunları da köpeklerin koklama faaliyetini arttırarak, kaybı bozukluklarının tedavisine destek olmakta, zihinsel uyarım sağlayarak beyin gelişimini arttırmaktadır.

1-2 saat yapılacak düz bir yürüyüş yerine, daha kısa tutulan yürüyüşlere ek olarak, dışarıda ya da evde koklama oyunları dahil edilerek zihinsel uyarımın teşvik edilmesinin köpeklerin hem fiziksel hem de psikolojik sağlığını daha olumlu etkilediği söyleyebilirim.

Oyun videosu: https://www.youtube.com/watch?v=WR6dXf2yqCs
  • Köpeklerin sahipleriyle sürekli aynı ortamda olmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bu süreç daha önce benzeri olmayan bir sonuçla bizi karşı karşıya bırakacağı kesin. Günümüzde daha önce bu konuda bir veri olmadığı için net olarak şununla karşılacağız demek doğru olmaz. Fakat buna benzer durumlardaki köpeklerin sahipleriyle durumunu incelediğimizde, devamlı evde olmanın normal olarak algılanmaya başladığı bu süreçte, daha önce az ya da çok ayrılık kaygı bozukluğu gösteren köpekler ya da bu konuda tedavi almış köpeklerin de süreç sonun ayrılık kaybı bozukluğu semptomları olan, sahibiyle ayrı ya da yalnız kaldığında, havlama, ağlama, eşya parçalama ya da dağıtma, uygunsuz tuvalet davranışları ve huzursuzluk belirtilerini göstediği panik atağı benzeri bir davranış tablosuyla karşılaşmamız muhtemel görünüyor.

Bu dönem için önerim, evdekilerin imkan varsa köpeği yalnız bırakmadan teker teker, 5-10 dakika gibi süreler için köpeklerini rahatlatarak evden çıkmaları ve geri dönmeleri ve mümkünse köpeklerini her gün evdeki farklı kişilerin dışarı çıkartması yönünde, ayrı kalmaları kısa kısa yaşıyor olmak işe başlama dışarı çıkma sürecine hazırlıklı olarak girilmesine destek olacaktır. Fakat bu süreç içinde bu bu panik atağı benzeri semptomları gösteren köpeklerin mutlaka bu konuda veteriner hekimlerinden tedavi almak için başvurmaları da gerekebilir.

  • Ev içinde onların kaliteli vakit geçirmesi için hangi oyuncakları seçebiliriz?

İçine gıda konulabilen, pet şişeler, havlu kağıt ruloları, içine gıda konulup dürüm haline getirilen havlular, saçaklı hale getirilen havlu ya da polarlar, kuru mama düşecek kadar delinmiş tenis ya da futbol topları, zeka oyuncakları ya da bunlara bakarak yapacağınız el yapımı oyuncaklarını öneririm. Bunun haricinde yaz dönemine girerken, köpeklere zarar vermeyecek meyve ve sebzeleri dondurarak onlara kemirme ya da yalama oyuncağı yapabilirler. Bu oyuncakları kullanırken köpeğinizin gıda alerjisi olmadığına ve ilk birkaç sunumda oyuncağı parçalayıp yutmadığından emin olmak için mutlaka gözetim altındayken vermenizi öneririm.

  • Hiç havlamayan bir köpeğin davranışları değişirse nasıl yaklaşmalıyız?

Havlama iki nedenle ortaya çıkar; bir iletişim iki de stres nedeniyle. Köpeğimiz önümüze gelip havlıyorsa bu iletişim içindir, burada biz köpeğimizin bizimle havlayarak iletişime geçmesine karşılık vermiş ve onun havlayarak istediğini elde etmesine isteyerek ya da istemeyerek destek olmuşuzdur. Böyle bir durum varsa, havlamalarına kesinlikle karşılık vermemeliyiz. Sakin olduklarında isteklerini yapabiliriz.

Stres nedeniyle ortaya çıkan havlamalar bu süreç içinde, seslere, yabancılara, sosyal izolasyona, insanlarla yaşananan çatışmalara  ya da farklı nedenlerle strese bağlıdır. Havlama esnasında, volta atma, kuyruk kovalama, kısa yüzeysel solunum, göz bebeklerinde büyüme, pati kaldırma, kazıma gibi stres belirtisi davranışları stres belirtisi havlama ile birlikte gözlemlemek havlamanın nedenini daha rahat belirlemelerine destek olur. 

Bu sorunu yaşayan köpeklere kızmak, bağırmak, bir yere kapamak gibi cezalar vermek sorunlarını arttıracaktır, o nedenle önemli olan köpeğin yaşadığı stres sorunu ortadan kaldırmanız ya da köpeğin stres olarak algıladığı durumlarda köpeğimizin stres algısını değiştirmemiz gerekir. Bunun için stres nedeniyle ortaya çıkan havlamalarda ya da davranışlarda mutlaka profesyonel olarak veteriner hekimlerinden destek istemeleri gerekir, bu tarz stres ilişkili davranış sorunlarını zamana bırakmak çözüm olmayacaktır.

  • İki ya da daha fazla köpek olan köpeklerde evde nasıl yaklaşım olmalı?

Tek köpek için yaklaşımların tümü, aynı yaşam alanını paylaşan birden fazla sayıdaki köpekler için de geçerli, ek olarak kaynak eksikliği, kısıtlılığı nedeniyle köpeklerin çatışma yaşamaması ve birbirlerine saldırganlık göstermemesi için tüm verilecek oyuncak, oyun vs gibi şeylerin daha fazla sayıda olması gerekir. Köpek-köpek etkileşiminde sorun yaşayan köpekler için başlangıçta köpekleri ayrı odalarda oyuncaklarla oynamaları için ayrı tutmak da bir seçenek olarak düşünülebilir.

  • İki veya daha fazla köpek olan evlerde köpeklerin gezmesi için nasıl bir düzen kurulmalıdır?

Burada tek başına doğru ya da yanlış bir yaklaşım yok, aslında köpekler birbirleriyle mutluysa birlikte gezdirilebilir ama öneri olarak rutin değişikliğinin sorun olmadığı ve köpeklerin pandemi sonrası ayrı kalmaya alıştırılması için benim önerim, kısa süreli 5-10 dakikalık yürüyüşler planlayarak, köpekleri günde 1 defa da tek çıkartarak, diğer köpeğin evde kalmaya alıştırmaya başlamak iyi bir yaklaşım olacaktır.

Gökhan Durukan diyor ki;

Özellikle güzel soruların ve önerilerimi köpek sahiplerine ulaşmasına imkan sağladığın için teşekkür ederim. Köpeklerimizin rahatlaması için ev ortamında klasik müzik olması her köpek için önereceğim bir uygulama ve bu süreçte köpeklerinizin sakin olduğu durumlarda onunla konuşun, iletişim kurun, sevginizi sonsuz gösterin, herhangi bir nedenle fiziki ya da psikolojik ceza vermeyin bu süreçi hep birlikte sorunsuz atlatmak zor olmayacaktır. Herkese sağlıklı günler diliyorum. Sevgilerimle